روغن موتور یکی از مهم‌ترین مواد مصرفی در هر خودرو است؛ اما بسیاری از رانندگان هنوز تصور می‌کنند که تنها وظیفه روغن موتور، روان‌کاری قطعات داخلی موتور است. در واقع روغن موتور علاوه بر کاهش اصطکاک و سایش، در کنترل دمای قطعات، جلوگیری از تشکیل رسوبات و محافظت از اجزای حساس موتور نیز نقش مهمی دارد. به همین دلیل، انتخاب روغن مناسب باید بر اساس مشخصات فنی موتور و توصیه سازنده خودرو انجام شود، نه صرفا قیمت، برند یا غلظت روغن.
روغن موتور دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟
در زمان روشن بودن موتور، قطعاتی مانند پیستون، رینگ‌ها، میل‌لنگ و یاتاقان‌ها با سرعت بالا حرکت می‌کنند. وجود یک لایه مناسب روغن میان این قطعات باعث کاهش تماس مستقیم فلز با فلز و در نتیجه کاهش اصطکاک و سایش می‌شود. روغن موتور همچنین می‌تواند به انتقال بخشی از حرارت، کنترل آلودگی‌ها و جلوگیری از ایجاد لجن و رسوبات کمک کند. به همین دلیل، کیفیت و مشخصات روغن می‌تواند روی عملکرد و عمر مفید موتور تاثیرگذار باشد.
SAE چیست و اعداد روی روغن چه مفهومی دارند؟
یکی از مهم‌ترین مشخصات درج‌شده روی بسته‌بندی روغن موتور، گرید ویسکوزیته SAE است؛ برای مثال:
5W-30، 10W-40 یا 20W-50
عدد قبل از حرف W بیشتر به رفتار روغن در دماهای پایین مربوط است و عدد بعد از W بیانگر گرانروی روغن در دمای کاری موتور است. بنابراین نمی‌توان گفت روغنی مانند 10W-40 به‌صورت عمومی برای همه خودروها مناسب است. انتخاب گرید صحیح باید مطابق دفترچه خودرو و شرایط کاری موتور انجام شود.
API؛ استانداردی برای سنجش عملکرد روغن
یکی دیگر از مشخصات مهم، سطح عملکرد روغن بر اساس استاندارد API است. استانداردهای API برای روغن موتورهای بنزینی و دیزلی، الزامات عملکردی مختلفی را تعریف می‌کنند. برای نمونه، در استانداردهای جدیدتر روغن‌های موتور بنزینی، موضوعاتی مانند کنترل رسوبات، محافظت در برابر سایش زنجیر تایم، محافظت در برابر اکسیداسیون و پدیده احتراق زودهنگام در دور پایین (LSPI) مورد توجه قرار گرفته است. (American Petroleum Institute)
در نتیجه هنگام خرید روغن موتور، تنها به عبارت‌هایی مانند «تمام سنتتیک» یا «مناسب خودروهای جدید» توجه نکنید؛ گرید SAE و سطح عملکرد API نیز باید با نیاز موتور خودرو مطابقت داشته باشد.
آیا روغن گران‌تر همیشه بهتر است؟
خیر. بهترین روغن موتور، الزاما گران‌ترین محصول موجود در بازار نیست؛ بلکه روغنی است که مشخصات فنی صحیح و متناسب با موتور خودرو را داشته باشد. برای مثال ممکن است یک روغن بسیار گران با گرید 5W-30 برای خودرویی که سازنده آن استفاده از گرید دیگری را توصیه کرده، انتخاب مناسبی نباشد. بنابراین پیش از خرید باید دفترچه خودرو، گرید SAE، سطح عملکرد مورد نیاز و در صورت وجود، استانداردهای اختصاصی اعلام‌شده توسط خودروساز بررسی شود.
چه زمانی باید روغن موتور را تعویض کنیم؟
زمان تعویض روغن به عوامل مختلفی مانند نوع روغن، طراحی موتور، شرایط رانندگی، میزان کارکرد خودرو و توصیه سازنده بستگی دارد. رانندگی مداوم در ترافیک سنگین، سفرهای کوتاه و مکرر، فعالیت در دمای بالا، حمل بار سنگین و شرایط سخت کاری می‌تواند فشار بیشتری بر روغن وارد کند. به همین دلیل بهتر است زمان تعویض روغن بر اساس برنامه سرویس خودرو تعیین شود و صرفا به تغییر رنگ روغن به‌عنوان معیار تصمیم‌گیری تکیه نشود.
روغن موتور باکیفیت؛ یک هزینه یا یک سرمایه‌گذاری؟
تعویض روغن و فیلتر روغن هزینه‌ای دوره‌ای برای مالک خودرو است، اما نگهداری صحیح از سیستم روان‌کاری می‌تواند به کاهش سایش و حفظ عملکرد مناسب موتور کمک کند. نکته مهم این است که روغن موتور باید از منبع معتبر تهیه شود و مشخصات درج‌شده روی بسته‌بندی با نیاز خودرو مطابقت داشته باشد.
جمع‌بندی
موتور خودرو مجموعه‌ای از قطعات دقیق و متحرک است که برای عملکرد صحیح به روان‌کاری مناسب نیاز دارد. انتخاب روغن موتور نباید تنها بر اساس قیمت یا تبلیغات انجام شود. گرید SAE، سطح عملکرد API، توصیه سازنده خودرو و شرایط کاری موتور چهار عامل مهمی هستند که باید هنگام انتخاب روغن مورد توجه قرار گیرند. در نهایت، انتخاب درست روغن و انجام سرویس‌های دوره‌ای می‌تواند یکی از ساده‌ترین و مهم‌ترین اقدامات برای مراقبت از موتور خودرو باشد.